Ο Εξωδικαστικός Μηχανισμός Ρύθμισης Οφειλών και οι Αλγόριθμοι Υπολογισμού Ρυθμίσεων

Θεσμικό πλαίσιο, λειτουργική αρχιτεκτονική και πρακτικές συνέπειες για οφειλέτες και πιστωτές

Ι. Εισαγωγή – Ο ρόλος των αλγορίθμων στον σύγχρονο εξωδικαστικό μηχανισμό

Ο Εξωδικαστικός Μηχανισμός Ρύθμισης Οφειλών, όπως θεσπίστηκε με τον ν. 4738/2020 και εξελίχθηκε με τις μεταγενέστερες τροποποιήσεις του, αποτελεί ένα από τα πλέον σύνθετα και τεχνολογικά προηγμένα εργαλεία διαχείρισης ιδιωτικού χρέους στην ελληνική έννομη τάξη. Κεντρικό στοιχείο της λειτουργίας του δεν είναι πλέον η ελεύθερη διαπραγμάτευση μεταξύ οφειλέτη και πιστωτών, αλλά η χρήση τυποποιημένων αλγοριθμικών κανόνων, οι οποίοι καθορίζουν το περιεχόμενο της πρότασης ρύθμισης.

Η αλγοριθμική προσέγγιση επιχειρεί να εξασφαλίσει αντικειμενικότητα, διαφάνεια και ταχύτητα, δημιουργεί όμως ταυτόχρονα νέα νομικά και πρακτικά ζητήματα, τα οποία ο ενδιαφερόμενος οφειλέτης οφείλει να κατανοήσει πλήρως πριν την υποβολή αίτησης.

ΙΙ. Η φιλοσοφία του αλγοριθμικού μοντέλου ρύθμισης

1. Από τη διαπραγμάτευση στην τυποποίηση

Σε αντίθεση με παλαιότερα καθεστώτα ρύθμισης οφειλών, ο εξωδικαστικός μηχανισμός δεν βασίζεται σε εξατομικευμένες διαπραγματεύσεις. Η πλατφόρμα εφαρμόζει συγκεκριμένους μαθηματικούς και οικονομικούς κανόνες, με στόχο να καταλήξει σε πρόταση που θεωρείται βιώσιμη τόσο για τον οφειλέτη όσο και για τους πιστωτές.

Οι αλγόριθμοι λαμβάνουν υπόψη προκαθορισμένα δεδομένα και όχι υποκειμενικά στοιχεία ή ειδικές συμφωνίες εκτός συστήματος.

2. Στόχος των αλγορίθμων

Ο βασικός στόχος είναι η εξασφάλιση:

• ελάχιστης αποδεκτής ικανοποίησης των πιστωτών,
• βιωσιμότητας της ρύθμισης σε βάθος χρόνου,
• αποφυγής καταχρηστικών ή μη ρεαλιστικών ρυθμίσεων.

Η λογική αυτή εξηγεί γιατί πολλές προτάσεις ρύθμισης, αν και τυπικά νόμιμες, δεν είναι πάντα οικονομικά συμφέρουσες για τον οφειλέτη.

ΙΙΙ. Τα δεδομένα εισόδου στους αλγορίθμους

1. Οικονομικά στοιχεία οφειλέτη

Οι αλγόριθμοι βασίζονται αποκλειστικά στα στοιχεία που αντλούνται ή δηλώνονται στην πλατφόρμα, όπως:

• εισοδήματα τελευταίων ετών,
• περιουσιακά στοιχεία (ακίνητα, καταθέσεις),
• οικογενειακή κατάσταση,
• επαγγελματική ιδιότητα.

Η ακρίβεια και η πληρότητα των στοιχείων αυτών είναι καθοριστική, καθώς οποιαδήποτε απόκλιση επηρεάζει άμεσα το αποτέλεσμα της πρότασης.

2. Δομή και είδος οφειλών

Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται:

• στο είδος της οφειλής (τραπεζική, φορολογική, ασφαλιστική),
• στο αν πρόκειται για κύρια οφειλή, τόκους ή προσαυξήσεις,
• στην ύπαρξη εξασφαλίσεων ή εγγυήσεων.

Οι οφειλές προς διαφορετικούς πιστωτές δεν αντιμετωπίζονται με ενιαίο τρόπο, γεγονός που συχνά οδηγεί σε ανισοβαρείς ρυθμίσεις.

ΙV. Μηχανισμός διαμόρφωσης της πρότασης ρύθμισης

1. Υπολογισμός δόσεων και διάρκειας

Οι αλγόριθμοι καθορίζουν:

• τον μέγιστο αριθμό δόσεων,
• το ύψος κάθε δόσης,
• το επιτόκιο που εφαρμόζεται.

Η διάρκεια μπορεί να φτάσει έως και δεκαετίες, ιδίως για οφειλές προς το Δημόσιο, χωρίς αυτό να συνεπάγεται κατ’ ανάγκη χαμηλή μηνιαία επιβάρυνση.

2. Διαγραφές οφειλών

Η δυνατότητα διαγραφής:

• δεν είναι αυτόματη,
• εξαρτάται από το επίπεδο οικονομικής αδυναμίας,
• επηρεάζεται από την ύπαρξη περιουσίας.

Συχνά διαγράφονται τόκοι και προσαυξήσεις, ενώ η κύρια οφειλή διατηρείται σε σημαντικό βαθμό, ιδίως όταν υπάρχουν περιουσιακά στοιχεία.

V. Τεκμαιρόμενη συναίνεση και ρόλος πιστωτών

1. Η έννοια της τεκμαιρόμενης συναίνεσης

Σε ορισμένες κατηγορίες οφειλετών, η αποδοχή της πρότασης ρύθμισης από τους πιστωτές θεωρείται δεδομένη, υπό την προϋπόθεση ότι πληρούνται συγκεκριμένα κριτήρια. Η πρόβλεψη αυτή ενισχύει την αποτελεσματικότητα του μηχανισμού, περιορίζει όμως τα περιθώρια διαπραγμάτευσης.

2. Δικαστική προσβολή της πρότασης

Οι δυνατότητες αμφισβήτησης της πρότασης είναι περιορισμένες και αφορούν κυρίως:

• ανακρίβεια δηλωθέντων στοιχείων,
• προφανή δυσανάλογη βλάβη πιστωτή.

Η διαδικασία αυτή είναι σύντομη και δεν επιτρέπει ευρεία επανεξέταση της ουσίας.

VI. Πρακτικές παγίδες της αλγοριθμικής λειτουργίας

1. Υπεραισιόδοξες προβλέψεις εισοδήματος

Η χρήση ιστορικών δεδομένων μπορεί να οδηγήσει σε προτάσεις που δεν ανταποκρίνονται στις μελλοντικές οικονομικές δυνατότητες του οφειλέτη.

2. Παραγνώριση πραγματικών αναγκών διαβίωσης

Οι αλγόριθμοι λειτουργούν με γενικά κριτήρια και δεν λαμβάνουν πάντοτε επαρκώς υπόψη ειδικές συνθήκες ζωής ή απρόβλεπτα έξοδα.

3. Κίνδυνος αποτυχίας της ρύθμισης

Η αποδοχή μιας μη βιώσιμης ρύθμισης ενδέχεται να οδηγήσει σε:

• απώλεια προστασίας,
• άμεση αναβίωση μέτρων αναγκαστικής εκτέλεσης,
• δυσμενέστερη θέση σε επόμενη προσπάθεια ρύθμισης.

VII. Ο ρόλος της νομικής προετοιμασίας

Η επιτυχία στον εξωδικαστικό μηχανισμό δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τον αλγόριθμο, αλλά σε μεγάλο βαθμό από:

• την ορθή προετοιμασία της αίτησης,
• τη στρατηγική παρουσίαση των οικονομικών στοιχείων,
• την έγκαιρη αξιολόγηση της παραγόμενης πρότασης.

Η νομική καθοδήγηση είναι κρίσιμη, ιδίως σε σύνθετες υποθέσεις με πολλαπλούς πιστωτές ή σημαντική περιουσία.

VIII. Συμπεράσματα

Ο εξωδικαστικός μηχανισμός, όπως λειτουργεί σήμερα, αποτελεί ένα υβριδικό σύστημα δικαίου και τεχνολογίας. Οι αλγόριθμοι προσδίδουν ταχύτητα και αντικειμενικότητα, αλλά δεν υποκαθιστούν την ανάγκη νομικής κρίσης και στρατηγικής επιλογής.

Η κατανόηση της αλγοριθμικής λογικής αποτελεί πλέον βασική προϋπόθεση για κάθε οφειλέτη που επιθυμεί να αξιοποιήσει τον μηχανισμό με όρους βιωσιμότητας και ασφάλειας.

Αναλυτική παρουσίαση της διαδικασίας και των σταδίων υπαγωγής παρέχεται στο https://exodikastikos.org/ ενώ νομική αξιολόγηση και υποστήριξη υποθέσεων παρέχεται μέσω https://karkalislawfirm.com/

Ιωάννης Καρκάλης-Γλύπτης, Δικηγόρος Κατερίνης